Kuyumcu tezgâhına gelen rodajlı bir parçada kaplamanın sökülmesi gerekebilir: renk değişecektir, parça tamir görecektir ya da eski rodaj lekeli ve yamalı görünmektedir. Rodyum çok dayanıklı bir metal olduğu için bu iş, altın veya gümüş kaplamayı sökmek kadar kolay değildir. Bu yazıda atölyede rodajın nasıl söküldüğünü, hangi yöntemin hangi parçaya uyduğunu ve nelerden kaçınmak gerektiğini anlatıyoruz.

Kısa cevap: Rodaj çoğu zaman mekanik yolla, yani zımpara ve cila ile sökülür; takılardaki rodaj katmanı çok ince olduğu için kısa bir cila genelde yeter. Cilanın ulaşmadığı detaylı parçalarda rodyum için hazırlanmış elektrolitik sökme çözeltileri kullanılır. Rastgele asitlerle rodaj sökülmez; rodyum asitlere dayanır, alttaki gümüş veya altın ise zarar görür.

Rodaj neden sökülmek istenir?

En sık neden renk değişikliğidir: beyaz rodajlı bir parçanın sarı altın rengine döndürülmesi ya da siyah rodajın beyaza çevrilmesi istenir. İkinci neden tamirdir; lehim, pafta veya ölçü değişikliği yapılacak bölgede rodaj, ısı ve lehimle sorun çıkarabilir. Üçüncü neden kötü kaplamadır: lekeli, yanık, yer yer açılmış bir rodajın üstüne yeniden kaplama yapmak sorunu düzeltmez. Böyle durumlarda eski katmanı almak, temiz bir yüzeyden yeniden başlamak daha sağlıklıdır. Karar vermeden önce parçanın ana metalini ve daha önce hangi kaplamaların yapıldığını öğrenmek işinizi kolaylaştırır.

Rodyum neden kolay çözünmez?

Rodyum platin grubu metallerdendir ve kimyasal açıdan çok kararlıdır. Altın, gümüş ve bakırı çözen birçok asit ve karışım rodyuma neredeyse etki etmez. Bu yüzden "asite atıp sökmek" yöntemi rodajda işe yaramaz; asit rodyumdan önce alttaki metali, lehimleri ve taşları bozar. Rodajın sökülmesinde ya katmanı fiziksel olarak aşındırmak ya da rodyum için geliştirilmiş özel bir elektrolitik süreç kullanmak gerekir. Hangisinin seçileceği parçanın şekline, ana metaline ve üzerindeki taşlara bağlıdır.

Mekanik sökme: zımpara ve cila

Takılardaki rodaj katmanı mikron altı seviyede olduğu için düz ve erişilebilir yüzeylerde cila çoğu zaman yeterlidir. Parça önce uygun keçe veya fırça ile cilalanır, gerekirse ince zımpara ile yüzey açılır. Beyaz altında rodajın gittiğini, metalin kendi hafif sarımsı tonunun ortaya çıkmasından anlarsınız. Bu yöntemin dezavantajı, ince detaylara, telkari ve mıhlama aralarına ulaşamaması ve yüzeyden bir miktar ana metal de almasıdır. Özellikle ince işçilikli parçalarda fazla cila, köşeleri yuvarlar ve kalınlığı azaltır.

Elektrolitik sökme çözeltileri

Cilanın ulaşamadığı parçalarda rodyum sökmek için üretilmiş hazır çözeltiler kullanılır. Bu çözeltiler parçayı ters akımla çalıştırarak rodaj katmanını alır; kaplamada olduğu gibi redresör ve uygun bir karşı elektrot gerekir. Her çözeltinin hangi ana metal için uygun olduğu, akım ve süre ayarı farklıdır; bu yüzden üreticinin talimatına birebir uymak gerekir. Gümüş parçalarda dikkatli olun: yanlış çözelti veya fazla süre gümüş yüzeyi pürüzlendirir ve matlaştırır. İşlem sonrası parça iyice durulanmalı, yeniden kaplanacaksa normal ön temizlik baştan yapılmalıdır.

Taşlı ve özel parçalarda dikkat

Zirkon, pırlanta ve sert taşlar cila sırasında genelde sorun çıkarmaz, ama mıhlamaların gevşemesine ve tırnakların incelmesine dikkat edin. İnci, mercan, sedef, turkuaz gibi yumuşak ve gözenekli malzemeler sökme çözeltisine kesinlikle girmemelidir. Yapıştırma taşlı parçalarda çözelti yapıştırıcıyı bozabilir. Böyle durumlarda mümkünse taşı sökmek ya da yalnızca mekanik yöntemle sınırlı kalmak daha güvenlidir. Emin olmadığınız parçada önce görünmeyen küçük bir bölgede deneme yapın.

Sökme sonrası yeniden rodaj

Rodaj sökülen parça, ilk kez kaplanacakmış gibi hazırlanmalıdır: cila, yağ alma, elektrolitik temizlik ve aktivasyon. Eski rodajdan kalan adacıklar varsa yeni kaplama yamalı görünür; bu yüzden yüzeyin her yerde aynı renkte olduğundan emin olun. Gümüş parçalarda rodaj öncesi ara kat kullanıyorsanız onu da yeniden uygulamanız gerekebilir. Banyo ya da kalem rodaj fark etmeksizin akım, süre ve sıcaklık için kullandığınız ürünün talimatına uyun.

Sık sorulanlar

Rodaj evde veya basit asitle sökülebilir mi?

Hayır, önerilmez. Rodyum asitlere çok dayanıklıdır; asit rodajı almadan önce gümüşü, lehimi ve taşları bozar, ayrıca sağlık açısından risklidir. Atölyede cila ya da rodyum için yapılmış sökme çözeltisi kullanılmalıdır.

Beyaz altındaki rodaj sökülünce altın sarı mı görünür?

Beyaz altın alaşımına göre değişir. Birçok beyaz altın, rodaj olmadan hafif sarımsı veya gri tonda görünür. Rodajın asıl görevi bu tonu kapatıp parlak beyaz bir yüzey vermektir.

Rodaj sökme sırasında çıkan atıklar ne olur?

Kullanılmış sökme çözeltisi ve durulama suları rodyum içerebilir. Bunları lavaboya dökmeyin; ayrı, etiketli ve kapalı bir kapta biriktirin. Biriken atık rodaj türleri değerlendirilip içindeki rodyum ölçülebilir.

GWOLF'tan

GWOLF, İstanbul Fatih'te Bozkurt Değerli Madenler'in markasıdır; kuyumculara rodaj üretir, rodaj kaplama hizmeti verir ve atık rodaj alır. Sökme sonrası yeniden kaplama, ürün seçimi veya biriken atıklar için bize yazabilirsiniz.

WhatsApp: 0532 312 79 52 · 0507 057 79 52